RAHİM AĞZI (SERVİKS) KANSERİ TARAMASI HAKKINDA BİLMENİZ GEREKENLER
Rahim ağzı (serviks) kanseri, düzenli taramalar sayesinde erken dönemde tespit edilebilen ve hatta önlenebilen kanser türlerinden biridir. Taramanın amacı, henüz kanser gelişmeden önce rahim ağzındaki hücresel değişiklikleri belirleyerek gerekli takip ve değerlendirmelerin yapılmasını sağlamaktır.
Rahim ağzı kanserinin neredeyse tüm vakaları, oldukça yaygın görülen
HPV (Human Papilloma Virüs) ile ilişkilidir. Düzenli tarama, HPV’nin neden olabileceği değişikliklerin kansere dönüşmeden önce tespit edilmesine yardımcı olur.
Rahim ağzı kanseri taramasında kullanılacak yöntem ve tarama sıklığı yaşa ve kişinin sağlık durumuna göre değişebilir. Aşağıdaki öneriler uluslararası kabul görmüş kılavuzlar temel alınarak hazırlanmıştır. Kişisel durumun farklılık gösterebileceği göz önünde bulundurularak uygun tarama planının kadın hastalıkları uzmanıyla birlikte belirlenmesi önemlidir.
Rahim Ağzı Kanseri Taraması Neden Önemlidir?
Rahim ağzı kanseri gelişmeden önce rahim ağzındaki hücrelerde bazı değişiklikler ortaya çıkabilir. Tarama testleri bu değişikliklerin erken dönemde fark edilmesine yardımcı olur.
Özellikle HPV enfeksiyonuyla ilişkili hücresel değişikliklerin düzenli olarak takip edilmesi, gerekli durumlarda ileri incelemelerin zamanında planlanmasını sağlar.
Tarama programı her yaş grubunda aynı değildir. Kullanılacak test ve testin ne sıklıkta tekrarlanacağı kişinin yaşına ve özel risk faktörlerine göre belirlenir.
Yaşa Göre Rahim Ağzı Kanseri Tarama Önerileri
Rahim ağzı kanseri taramasında yaş, hangi testin kullanılacağının ve taramanın hangi aralıklarla gerçekleştirileceğinin belirlenmesinde temel faktörlerden biridir.
21 Yaş Altında Rahim Ağzı Kanseri Taraması
21 yaşın altındaki kadınlarda rutin rahim ağzı kanseri taraması önerilmez.
Ancak tarama yapılmaması, genel jinekolojik sağlık kontrollerinin ertelenmesi gerektiği anlamına gelmez. Genel jinekolojik muayenelerin sürdürülmesi önemlidir.
21–29 Yaş Arasında Pap Smear Testi
21–29 yaş arasındaki kadınlarda
3 yılda bir Pap testi (smear testi) yapılması önerilir.
Pap testi sırasında rahim ağzından alınan hücreler mikroskop altında incelenerek anormal hücresel değişikliklerin bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Bu yaş grubunda HPV oldukça yaygın görüldüğü ve genellikle kendiliğinden geçtiği için HIV taşıyıcısı olmayan kadınlarda ayrıca HPV testi genellikle önerilmez.
30–65 Yaş Arasında Rahim Ağzı Kanseri Taraması
30–65 yaş arasındaki kadınlarda rahim ağzı kanseri taraması için birden fazla seçenek bulunmaktadır.
Hekim değerlendirmesi doğrultusunda şu yöntemlerden biri tercih edilebilir:
-
Pap testi + HPV testi (eş zamanlı test): 5 yılda bir
-
Sadece HPV testi: 5 yılda bir
-
Pap testi, gerektiğinde ek HPV testiyle: 3 yılda bir
-
Sadece Pap testi: 3 yılda bir
Hangi tarama yönteminin kullanılacağı kişinin sağlık geçmişi ve önceki test sonuçları da dikkate alınarak belirlenebilir.
65 Yaş Üzerinde Rahim Ağzı Kanseri Taraması
Önceki yıllarda düzenli olarak tarama yaptırmış ve sonuçları normal olan kadınlarda 65 yaşından sonra rutin rahim ağzı kanseri taraması genellikle önerilmez.
Ancak geçmişteki taramaların yeterli olmaması veya tarama geçmişinin eksik olması durumunda takip ihtiyacı ayrıca değerlendirilir.
HPV Aşısı Olanlar Smear Testi Yaptırmalı mı?
Evet. HPV aşısı yaptırılmış olması rahim ağzı kanseri taramasına olan ihtiyacı ortadan kaldırmaz.
HPV aşısı, virüsün en sık kanserle ilişkilendirilen tiplerine karşı koruma sağlar ancak bütün HPV tiplerini kapsamaz. Bu nedenle aşı olan kadınların da yaşlarına uygun tarama programını sürdürmeleri gerekir.
Kimler Rahim Ağzı Kanseri Açısından Daha Yakın Takip Edilmelidir?
Bazı sağlık durumlarında standart yaşa göre tarama programından farklı olarak daha sık takip gerekebilir.
Bağışıklık sisteminin baskılanması ve belirli özel risk faktörlerinin bulunması bu grupta değerlendirilir.
Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Kişilerde Tarama
Aşağıdaki durumlardan biri söz konusuysa rahim ağzı kanseri taramasının
her yıl yapılması ve 65 yaşından sonra da sürdürülmesi
önerilir:
- HIV pozitif olmak
- Organ nakli sonrasında bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanmak
- Annenin gebeliği sırasında DES (dietilstilbestrol) adlı ilaca maruz kalmış olmak
HIV tanısı yeni konan kadınlarda ise ilk yıl içinde testin iki kez yapılması, sonrasında yıllık olarak devam edilmesi önerilir.
Rahim Alındıktan Sonra Smear Testi Gerekir mi?
Histerektomi sonrasında rahim ağzı kanseri taramasına devam edilip edilmeyeceği gerçekleştirilen ameliyatın kapsamına ve kişinin daha önceki sağlık öyküsüne göre değişir.
Rahim Ağzının da Alındığı Histerektomi Sonrası
Rahim ağzının da alındığı bir histerektomi geçirilmişse ve kişinin daha önce
yüksek dereceli rahim ağzı öncül lezyonu veya rahim ağzı kanseri öyküsü bulunmuyorsa, rutin tarama genellikle gerekmez.
Rahim Ağzı Korunmuşsa
Yalnızca rahim gövdesinin alındığı ve rahim ağzının korunduğu
supraservikal histerektomi sonrasında tarama önerileri histerektomi geçirmemiş kadınlarla aynıdır.
Bu durumda yaşa ve risk durumuna uygun rahim ağzı kanseri taramasına devam edilmesi gerekir.
Pap Smear Testi Anormal Çıkarsa Ne Olur?
Pap testinin anormal veya HPV testinin pozitif çıkması
doğrudan rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Hekimin ilettiği metinde, bu değişikliklerin çoğu zaman kendiliğinden düzelebileceği özellikle belirtilmektedir.
Test sonucunun özelliklerine göre kişiye özel bir takip planı oluşturulabilir. Daha sık kontrol veya rahim ağzının ayrıntılı biçimde değerlendirilmesini sağlayan kolposkopi bu süreçte gündeme gelebilir.
İleri değerlendirme gereksinimi ve takip sıklığı, elde edilen test sonucuna göre hekim tarafından belirlenir.
Rahim Ağzı Kanseri Taramasında Kullanılan Testler
Rahim ağzı kanseri taramasında Pap testi ve HPV testi kullanılabilir. Bu iki yöntem farklı özellikleri değerlendirir ve bazı yaş gruplarında birlikte uygulanabilir.
Pap Testi (Smear Testi) Nedir?
Pap testi veya smear testi, rahim ağzından hafif bir fırça yardımıyla alınan hücrelerin kanser öncesi değişiklikler açısından mikroskop altında incelenmesidir.
İşlem birkaç dakika sürer ve genellikle ağrısızdır.
HPV Testi Nedir?
HPV testi, rahim ağzı kanserinin en önemli nedeni olan Human Papilloma Virüs’ün varlığını doğrudan araştıran bir testtir.
HPV testi tek başına uygulanabileceği gibi aynı örnek üzerinden Pap testiyle birlikte de gerçekleştirilebilir.
Pap Testi ve HPV Testinin Birlikte Yapılması: Ko-Test
Pap testi ve HPV testinin aynı anda, tek bir örnek üzerinden gerçekleştirilmesine
eş zamanlı test veya ko-test adı verilir.
Hekimin ilettiği kaynak metinde ko-test, mevcut tarama seçenekleri arasında tercih edilen yöntemlerden biri olarak tanımlanmaktadır.
Kolposkopi Nedir?
Kolposkopi, anormal bir tarama sonucu sonrasında rahim ağzının büyüteçli özel bir cihaz kullanılarak daha yakından incelenmesidir.
Gerekli görülmesi halinde aynı işlem sırasında küçük bir doku örneği, yani biyopsi alınabilir.
Rahim Ağzı Kanseri Taramasında Sık Karşılaşılan Terimler
Pap testi (smear testi): Rahim ağzından alınan hücrelerin kanser öncesi değişiklikler açısından mikroskop altında değerlendirilmesidir.
HPV testi: Rahim ağzı kanseriyle ilişkili HPV varlığını araştıran testtir.
Ko-test: Pap testi ile HPV testinin aynı anda ve aynı örnek üzerinden gerçekleştirilmesidir.
Kolposkopi: Anormal test sonuçlarının ardından rahim ağzının büyütülerek daha ayrıntılı incelenmesini sağlayan yöntemdir. Gerekli durumlarda biyopsi yapılabilir.
HPV aşısı: HPV’nin en sık kanserle ilişkilendirilen tiplerine karşı koruma sağlayan aşıdır. Aşı yapılmış olması rutin tarama gereksinimini ortadan kaldırmaz.
Histerektomi:
Rahmin cerrahi olarak alınmasıdır. Rahim ağzının da çıkarılıp çıkarılmadığı, ilerleyen dönemde rahim ağzı kanseri taramasına ihtiyaç olup olmadığının belirlenmesinde önem taşır.
Rahim Ağzı Kanseri Tarama Programı Kişiye Göre Değişir mi?
Evet. Rahim ağzı kanseri taramasının hangi yöntemle ve ne sıklıkta gerçekleştirileceği yaşın yanı sıra kişinin sağlık geçmişine ve özel risk faktörlerine göre değişebilir.
Özellikle HIV pozitif kişilerde, organ nakli sonrasında bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlarda, anne karnında DES maruziyeti bulunanlarda veya daha önce anormal tarama sonuçları elde edilen kişilerde standart programdan farklı bir takip planına ihtiyaç duyulabilir.
Ayrıca rahim ağzının alınıp alınmadığı ve daha önce yüksek dereceli rahim ağzı öncül lezyonu ya da rahim ağzı kanseri öyküsünün bulunup bulunmadığı da tarama gereksinimini etkileyebilir.
Bu nedenle rahim ağzı kanseri taramasında
yaşa uygun genel öneriler ile kişinin bireysel sağlık geçmişinin birlikte değerlendirilmesi
önemlidir.