Parkinson Hastalığı
Parkinson hastalığı, titreme ve hareketlerde yavaşlama ile başlayan sinir sisteminin ilerleyici seyir gösteren bir hastalığıdır. Parkinson hastalığı, çoğunlukla ileri yaşlarda ortaya çıkan nörolojik bir rahatsızlıktır.
Parkinson hastalığının belirtileri herkeste farklı olabilir. Erken belirtiler hafif olabilir ve bunları fark etmeyebilirsiniz bile. Belirtiler genellikle vücudun bir tarafında başlar, sonra her iki tarafı da etkiler. İlk belirti genellikle sadece bir elde istirahatte olan titremedir. Belirtiler hafif başlar ve yavaş yavaş artar. Parkinson düşme riskinin artıran denge bozukluklarına neden olur.
Parkinson Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Titreme: Bu ritmik titreme genellikle ellerde veya parmaklarda başlar. Baş parmağı ve işaret parmağını ileri geri ovuşturma şeklinde olabilir (para sayma gibi). İstirahat halinde iken ortaya çıkar ve stresle veya yürürken artabilir.
Hareketlerde yavaşlama: Parkinson hastalığı hareketinizi yavaşlatabilir ve günlük hayatta zorluk yaşamanıza sebep olabilir. Arabadan inmek, koltuktan kalkmakta zorlanabilirsiniz.
Yüz ifadesinde donukluk: Mimiklerde azalma ve donuk bir yüz ifadesi görülür.
Konuşmada değişiklikler: Ses tonunda düşme görülebilir. Hızlı ve bazen geveleyerek konuşabilir, konuşmadan önce tereddüt edebilirsiniz. Konuşma monoton olabilir.
Vücutta sertlik: Vücudunuzu sert, kaslarınızı gergin ve ağrılı hissedebilirsiniz.
Duruş bozukluğu ve denge problemleri: Öne eğik bir şekilde yürüme görülür. Denge bozukluğu ve düşmeler sıktır.
Otomatik hareketlerin kaybı: Yürürken kollarınızı sallama gibi genellikle düşünmeden yaptığınız belirli hareketleri yapma azalır.
Yazı değişiklikleri: Yazınızda küçülme olabilir.
Kabızlık: Parkinson hastalığına bağlı sık ve hastalık belirtilerinden çok önce görülen bir semptomdur.
Koku almada azalma: Parkinson belirtilerinden önce başlayabilir.
Uyku sorunları ve uyku bozuklukları: Geceleri sık sık uyanabilir, kâbus veya canlı-hareketli rüyalar görebilir, bu rüyalar sırasında konuşma, bağırma, el-kol hareketleri hatta yataktan düşme gibi yaralayıcı durumlar yaşayabilirsiniz.
Yorgunluk, depresyon ve anksiyete sık görülür.
Parkinson Tanısı Nasıl Konulur?
Parkinson tanısı klinik bulgular ile konulur. Hastadan alınan hastalık öyküsü ve nörolojik muayene tanı koymak için yeterlidir. Beyin MR ve kan tetkikleri Parkinson benzeri belirtiler yapabilecek olası diğer sebepleri ekarte etmek için yapılır. Bazı vakalarda daha ileri tetkiklerin yapılması gerekebilir.
Parkinson Hastalığının Nedenleri Nelerdir?
Parkinson hastalığında, beyindeki dopamin üreten bazı sinir hücrelerinde alfa-sinüklein gibi maddelerin birikimi sonucunda sinir hücreleri kaybedilir. Bunun sonucunda titreme ve hareketlerde yavaşlama gibi Parkinson belirtileri ortaya çıkar. Nedeni bilinmemektedir, ancak genetik ve çevresel faktörlerin rolü vardır.
Parkinson Hastalığı için Risk Faktörleri Nelerdir?
Parkinson hastalığı riski yaşla birlikte artar. Genellikle 50 yaş veya üzeri başlar. Ortalama başlangıç yaşı 70 yaş civarındadır. Parkinson hastalığı daha genç yetişkinlerde de görülebilir ancak nadirdir. 50 yaşından küçük kişilerde bu hastalığa erken başlangıçlı Parkinson hastalığı denir. Ebeveynler veya kardeşler gibi birinci derece akrabalardan bir veya daha fazlasının Parkinson hastalığına sahip olması riskinizi artırır. Bu hastalığa sahip çok sayıda kan bağı olan akrabanız yoksa riskleriniz hala düşüktür. Erkeklerin Parkinson hastalığına yakalanma olasılığı kadınlardan daha yüksektir. Belirli toksinlere (pestisitler gibi) veya diğer çevresel faktörlere maruz kalmak Parkinson hastalığı riskini artırabilir.
Parkinson Hastalığının Evreleri Nelerdir?
Parkinson hastalığı pratikte 5 evrede skorlanır. Evre 1 ve 2 erken evreyi, Evre 2 ve 3 orta evreyi, Evre 4 ve 5 ileri evreyi gösterir.
Evre 1: Günlük aktiviteleri etkilemeyen hafif semptomlar vardır. Titreme ve diğer hareket semptomları vücudun sadece bir tarafında görülür. Duruş, yürüme ve yüz ifadelerinde değişiklikler meydana gelir.
Evre 2: Belirtiler artmaya başlar. Titreme, sertlik ve diğer hareket semptomları vücudun her iki tarafını veya orta hattı (boyun ve gövde gibi) etkiler. Yürüme-denge ve duruş bozuklukları belirgin hale gelir. Günlük işlerini yapmakta zorlanır fakat halen bağımsız yaşayabilir.
Evre 3: Denge kaybında ve düşmelerde artış gözlenir. Hareketlerde yavaşlama belirgin hale gelir. Günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık ortaya çıkar ancak fiziksel olarak hala bağımsız bir hayat sürdürebilir.
Evre 4: Belirtiler belirgin şekilde artmıştır. Kişi yardım almadan yürüyebilir ve ayakta durabilir, ancak güvenlik için baston/yürüteçle yürümesi gerekebilir. Günlük yaşam aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyar ve bağımsız yaşayamaz.
Evre 5: Belirtilerin çok artması nedeniyle kişi ayakta durmakta, yürümekte çok zorlanır ve yatağa bağımlı hale gelir. 7/24 bakıma ihtiyaç duyar haldedir. Beslenme, yutma sorunları ve enfeksiyon gibi sorunlar görülür.
Parkinson Hastalığında Ortaya Çıkabilecek Diğer Sorunlar Nelerdir?
Parkinson hastalığı olan kişilerde tedavi edilebilir başka komplikasyonlar da olabilir. Sık idrara çıkma ihtiyacı, idrar kaçırma, düşünme ve hafıza sorunları görülebilir. Parkinson hastalığı kişinin hafızasını ve muhakeme becerilerini etkileyebilir. Bunlar genellikle ilerleyen dönemlerde ortaya çıkar. Ayrıca duygusal değişiklikler, depresyon ve kaygı bozukluğu görülebilir. Yine ilerleyen dönemlerde yutma güçlüğü ortaya çıkar. Yutma ve çiğnemedeki sorunlar nedeniyle beslenme güçlükleri, zatürre, ağızdan salya akmasına neden olabilir. Parkinson hastalığında kan basıncında oynamalar olabilir, ortostatik hipotansiyon dediğimiz ayağa kalktığınızda baş dönmesi veya sersemlik hissi ve hatta bayılma yaşayabilirsiniz. Yorgunluk hissi ve ağrı da hastaların günlük yaşamını olumsuz etkileyen belirtilerdendir. Özellikle günün ilerleyen saatlerinde çok yorgun hissedebilir ve enerji eksikliği yaşayabilirsiniz. Cinsel istekte veya performansta azalma yaşayabilirsiniz.
Parkinson Hastalığı Tedavi Edilebilir mi?
Parkinson hastalığını ortadan kaldıracak bir tedavi henüz olmasa da ilaçlar ile belirtilerin azaltılması ve kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi sağlanabilmektedir. İlaca yanıtsız veya ciddi belirtileri olan uygun hastalarda Derin Beyin Stimülasyonu (beyin pili) gibi uygulamalar şikayetleri azaltmaya yardımcı olabilir. Eşlik eden diğer belirtiler için (gün içinde uyuma, kabızlık vb) ilaç veya ilaç dışı yöntemlerle hastanın günlük yaşamdaki konforu sağlanmaya çalışılır.
Derin Beyin Stimülasyonu (DBS) / Beyin Pili Nedir?
Derin beyin stimülasyonu (DBS), Parkinson hastalığı başta olmak üzere bazı nörolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan, belirli beyin bölgelerine elektrotlar yerleştirilerek uygulanan bir tedavi yöntemidir. Bu elektrotlar, beyin aktivitesini etkileyen elektriksel uyarılar üretir ve beyin hücreleri ve nörokimyasallar üzerinde etki gösterir.
Derin Beyin Stimülasyonu Kimlere Yapılır?
DBS, semptomları ilaçlarla kontrol altına alınamayan kişilerde kullanılır.
Derin Beyin Stimülasyonu Nasıl Uygulanır?
Elektrotları beyin dokusuna yerleştirmek için kafatasında küçük delikler açılır. DBS’deki uyarım miktarı, üst göğüste cildin altına yerleştirilen kalp pili benzeri bir cihaz tarafından kontrol edilir. Cildin altından geçen bir tel, bu cihazı beyindeki elektrotlara bağlar. Ameliyattan sonrasında belirli aralıklarla doktorunuz tarafından cihazın ayarı yapılarak sizin için en uygun doz bulunmaya çalışılır.
Derin Beyin Stimülasyonunun Riskleri Nelerdir?
DBS, genellikle düşük riskli olarak kabul edilse de ciddi riskleri olan bir işlemdir. Ayrıca, DBS’nun kendisi de yan etkilere neden olabilir. Komplikasyonlar arasında elektrotlarla birlikte uçların yanlış yerleştirilmesi, inme, beyinde kanama, enfeksiyon, nöbet, baş ağrısı, kafa karışıklığı yer alır.
Verilen uyarımın bazı yan etkileri olabilir. Bunlar; uyuşma-karıncalanma, yüz veya kolda gerginlik, konuşma bozukluğu, denge bozukluğu, baş dönmesi, çift görme, ruh hali değişikliklerini içerir.
Parkinson Hastalığı Demansa (Bunama) Sebep Olur mu?
Parkinson Hastalığı demans yapabilir. Genellikle Parkinson tanısından yıllar sonra ortaya çıkar. Sıklığı yaşa ve ne kadar süredir Parkinson hastalığınızın olduğuna göre değişir. Demans da ileri yaşların hastalığı olduğundan bir kişide hem Parkinson hastalığı hem de Alzheimer hastalığı birlikte de görülebilir.
Parkinson Hastalığını Önlemek için Neler Yapabilirim?
Parkinson hastalığının nedeni bilinmediğinden önlemenin henüz kanıtlanmış bir yolu yoktur. Bazı faktörler koruyucu olabilmektedir. Sağlıklı bir beslenme, fiziksel olarak aktif olmak ve egzersiz, yeterli sürede kaliteli bir uyku uyumak, tarım ilaçlarına maruz kalmamak gibi.
Beslenme ve Fiziksel Aktivite Önerileri:
- Parkinsonlu kişiler yutma güçlüğü veya hareketlerdeki zorluk nedeniyle beslenme sorunu yaşayabilir ve kilo verebilirler. Yutulması kolay yiyecekler yemeyi deneyin. Kaymasını önlemek için tabakları kauçuk paspasların üzerine koyun.
- Vitamin, mineral, lif ve kompleks karbonhidratlar sağlayan ve yağ alımınızı azaltmanıza yardımcı olabilecek tam tahıllar, sebzeler ve meyvelerden bol miktarda içeren bir diyet seçin.
- Diyetinize antioksidan açısından zengin yiyecekler. Bunlara parlak renkli ve koyu renkli meyve ve sebzeler dahildir.
- Diyetinize sağlıklı yağlar içeren yiyecekler (fındık, ceviz ve avokado) ekleyebilirsiniz.
- Susuz kalmamak önemlidir, susuzluğunuzu gidermek için kereviz, kabak, çilek ve karpuz gibi içeceklere ek olarak yüksek su içeriğine sahip yiyecekler yemeyi deneyin.
- Şeker alımını sınırlayın.
- Yüksek tansiyon riskinizi azaltmak için tuz alımınızı azaltın.
- Düzenli fiziksel aktiviteler yapın.