ESANSİYEL TREMOR (TİTREME)
Esansiyel tremor, el, baş, çene gibi çeşitli bölgelerde titreme olarak ortaya çıkan bir hareket bozukluğudur. Bu durum tehlikeli değildir, ancak günlük yaşam aktivitelerini engelleyecek kadar şiddetli hale gelebilir. Bu durumun tedavisi mevcuttur. Şikayetler artıp günlük yaşam aktivitelerini engeller boyuta gelene kadar tedavi gerekli değildir.
Esansiyel Tremor Nedir?
Esansiyel tremor, vücudun bazı kısımlarının titremesine neden olan bir hareket bozukluğudur. En sık görülen titreme çeşididir. Bu tür titremeler kontrol edilemez. Esansiyel tremor genellikle elleri ve kolları etkiler, ikinci sıklıkta da baş ve çenede görülür. Sesi ve vücudun diğer kısımlarını da etkileyebilir.
Esansiyel Tremorun Belirtileri Nelerdir?
Esansiyel tremorun temel belirtisi, ellerinizi kullanmaya çalıştığınızda olan titremedir (en sık elde görüldüğünden el örneği verilmiştir). Bu titreme farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Titremenin ortaya çıktığı biçimler ve durumlar şunlardır:
Aksiyon tremoru: Bu, bir nesneye uzanma gibi eylemler sırasında ortaya çıkan bir tür esansiyel tremordur.
Postural tremor:
Bu, vücudun bir bölümünü belirli bir pozisyonda tuttuğunuzda ortaya çıkar.
Esansiyel Tremor Nasıl Olur?
- Esansiyel tremorda, kullanmaya çalıştığınız vücut bölümünde titreme ortaya çıkar. Hareket titremenin ortaya çıkması için tetikleyicidir, örneğin demlediğiniz çayı bardağa dökmeye çalıştığınızda, tepsi veya bardak taşırken, çay/kahve içerken titreme ortaya çıkar veya var olan titremeniz artar.
- Hemen her zaman vücutta her iki tarafı da etkiler, ancak sıklıkla bir tarafı diğerinden daha fazla etkiler.
Esansiyel Tremor Kimleri Etkiler?
Esansiyel tremor herkeste ve her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar. En çok 50 yaşından sonra görülür.
Esansiyel Tremorun Sıklığı Nedir?
En yaygın titreme çeşididir ve en yaygın hareket bozukluklarından biridir. Tüm dünyadaki insanların yaklaşık %1'ini, 60 yaş üzeri kişilerin ise yaklaşık %5'ini etkilediği tahmin edilmektedir.
Esansiyel Tremor Genetik Midir?
Esansiyel tremorun %50-70 kadarı genetik geçişlidir. Çoğunlukla otozomal baskın bir geçiş paterni görülür. Yani ebeveynlerden biri size esansiyel tremora neden olan mutasyona uğramış bir gen aktarırsa, bu durumun sizde görülme olasılığı yaklaşık %50'dir.
Esansiyel Tremor Tanısı Nasıl Konulur?
Tanı doktorunuz tarafından belirtilere ve nörolojik muayeneye dayanılarak konulur. Bir kişinin esansiyel tremoru olup olmadığını doğrulayabilecek herhangi bir test yoktur. Benzer belirtilere neden olabilecek diğer sebeplerin ekarte edilmesi için kan tetkikleri ve beyin MR görüntüleme gibi tetkiklerin yapılması gerekir.
Esansiyel Tremor Tanısı İçin Hangi Testler Yapılabilir?
Titremeye sebep olabilecek (hipertiroidi gibi) bir hastalığınız olup olmadığını anlamak için kan tetkikleri yapılır. Belirtilerinden birisi titreme de olabilen çeşitli nörolojik hastalıkların ekarte edilmesi ve toksik maddelere maruziyete bağlı beyin hasarını saptamak için doktorunuz tarafından beyin MRG, gerekirse de beyin BT istenebilir.
Esansiyel Tremor Nasıl Tedavi Edilir?
- Semptomların tedaviye başlanmasının önerildiği bir noktaya ulaşması genellikle yıllar alır. O zaman bile birçok kişi semptomları daha şiddetli hale gelene kadar tedavi almamayı tercih edebilir.
- Esansiyel tremoru tamamen ortadan kaldıracak (kür sağlayıcı) bir tedavisi yoktur. Çeşitli tedavilerle titremenin azaltılması ve kişinin günlük yaşamını rahat idame ettirebilir halde olmasına çalışılır.
- Başlangıçta ilaç tedavisi uygulanır. Bunların arasında kalp ve epilepsi ilaçları yer alır. Tedaviye yanıtsız ve günlük yaşamını çok olumsuz etkileyen uygun hastalarda botilinum toksin enjeksiyonu ve derin beyin stimülasyonu (beyin pili) uygulanabilir. Derin beyin stimülasyonunda beynin belirli bir bölümüne elektriksel uyarılar ileten elektrotlar yerleştirilir. Elektriksel uyarılar, titremeye sebep olan kas hareketlerini oluşturan sinyalleri kesintiye uğratır.
- Titreme kontrolünü iyileştirmek için ağırlıklı nesneler, titreme azaltıcı cihazlar geliştirilmiştir.
Tedavilerin Komplikasyonları / Yan Etkileri Nelerdir?
Esansiyel tremor tedavilerinin olası komplikasyonları ve yan etkileri, tedavilerin kendisi de dahil olmak üzere, birçok faktöre bağlıdır. Doktorunuz sizin özelinizde tedavi beklentisini ve olası yan etkileri size açıklayacaktır.
Esansiyel Tremordaki Titremeyi Azaltan veya Artıran Durumlar Nelerdir?
| ARTIRAN FAKTÖRLER |
AZALTAN FAKTÖRLER |
| Stres, kaygı |
Alkol* (az miktarda) |
| Yorgunluk |
Dinlenmek |
| Açlık (kan şekerinin düşmesi) |
Kolu buz veya soğuk kompres gibi yöntemlerle soğutmak |
| Bazı ilaçlar (astım ilaçları vb.) |
|
| Elektrolit, tiroid veya kan şekeri sorunları |
|
*Alkolün kötüye kullanımı ve bağımlılık riski nedeniyle alkol alarak kendinizi tedavi etmeye çalışmayın! (Esansiyel tremor tedavisinde kullanılan bazı ilaçların alkol ile ciddi etkileşimi vardır.)
Esansiyel Tremor İlerlerse Ne Olur?
İlerleme hızı kişiye göre değişkenlik gösterse de, yıllar içerisinde yavaş bir seyir gösterir. İleri evrelerinde bu durum su vb. içmede sorun yaratmaya, tepsi vb. taşımada zorlanmaya, daha sonrasında yemek yeme, tıraş olma ve giyinme gibi hayatın en temel işlevlerini bozmaya başlar. Bazı kişiler titreme nedeniyle utanç veya kaygı duyar ve evden çıkmak istemeyebilir.
Esansiyel Tremor ile Parkinson Hastalığı Arasındaki Fark Nedir?
Esansiyel tremor ve Parkinson hastalığının her ikisi de bir tür tremor (titreme) içeren hareket bozukluklarıdır. Ancak, bazı temel farklılıkları vardır:
| ESANSİYEL TREMOR |
PARKİNSON HASTALIĞI |
| Titreme, etkilenen vücut bölümü
kullanılırken
ortaya çıkar veya artar, istirahat halindeyken azalır veya düzelir. |
Titreme, etkilenen vücut kısmı
hareketsizken
(istirahatte) ortaya çıkar. |
| Titreme genellikle vücudun her iki tarafında da görülür, ancak bir taraf diğerine göre biraz daha fazla etkilenmiştir. |
Titreme asimetriktir ve bir taraftan başlar. |
Titreme sıklıkla el, baş ve çenede görülür
Bacakları neredeyse hiç etkilemez. |
Titreme hemen her zaman elde başlar, nadiren bacaktan başlayabilir. |
| Titreme nedeniyle yazı bozulur. |
El yazısında küçülme olur (mikrografi). |
| Genetik (ailesel) geçiş yüksektir. |
Genetik geçiş nadirdir. |
| Titreme haricinde nörolojik bulgu eşlik etmez. |
Hareketlerde yavaşlama, tutukluk, yürüme ve denge bozuklukları gibi başka bulgular da mutlaka eşlik eder. |
Esansiyel Tremor Tehlikeli Midir?
Yaşamı tehdit edici veya tehlikeli değildir. Ancak, titreme zamanla arttıkça günlük yaşam aktivitelerinde sorun yaşamanıza sebep olur.
Esansiyel Tremor Hayatımı Nasıl Etkiler?
Erken evrelerde esansiyel tremor bir sorun yaratmaz, günlük yaşamı etkilemez. Bazı kişiler belirli aktivitelerde zorluk yaşayabilirler, fakat çoğu tolere edilebilir boyuttadır. Yıllar içerisinde durum kötüleştikçe, yazma, imza atma, su içme, yemek yeme, dikiş dikme vb. gibi özellikle ince beceri gerektiren ufak hareketlerde sorun yaşanmaya başlanır.
Esansiyel tremor daha da arttığında, kişi günlük yaşam aktivitelerini (yazı yazma, bakım, yemek yapma, giyinme, tıraş olma gibi) sürdürmekte çok zorlanır ve kendisi yapamaz hale gelebilir.
Esansiyel Tremoru Önleyebilir Miyim?
Kendinizde esansiyel tremorun başlamasını önleyemezsiniz.
Esansiyel Tremor Ne Kadar Sürer?
Esansiyel tremor, başladıktan sonra kalıcı, ömür boyu süren bir rahatsızlıktır. Kür sağlayıcı bir tedavisi yoktur. Semptomları azaltıcı tedaviler uygulanır.
Esansiyel Tremoru Olan Bir Kişi Olarak Ben Neler Yapabilirim?
- İlaçları doktorunuzun belirttiği şekilde ve düzenli kullanın. Eğer varsa, yaşadığınız yan etkileri mutlaka doktorunuza bildirin.
- Belli aralıklarla doktorunuzu ziyaret edin, bu şekilde tedavi uygun şekilde düzenlenebilir ve günlük yaşamda daha konforlu olabilirsiniz.
- Titremenizi artıran şeylerden kendinizi uzak tutmaya çalışın. (Stres, yorgunluk, kaygı gibi durumlarda artar.)
- Kafein titremeyi artırabilir. Kahve alımınıza dikkat edin.
- Tiroid veya akciğer hastalıkları için ilaç kullanıyorsanız, bunu doktorunuza bildirin. (Bu tür ilaçların bazıları titremeyi artırabilir.)
Rutin Takibim Haricinde Ne Zaman Doktoruma Başvurmam Gerekir?
Titremelerde günlük yaşamı olumsuz etkileyecek şekilde artış olduğunda ve/veya kullandığınız ilaçlar nedeniyle yan etki yaşadığınızı düşünüyorsanız, doktorunuzdan tekrar randevu alın.