ÇOCUK KARDİYOLOJİSİ

• İçindekiler
• Çocuk Kardiyolojisi Nedir?
• Çocuk Kardiyolojisi Hangi Hastalıklarla İlgilenir? Çocuklarda Görülen Kalp Hastalıkları Nelerdir?
• Çocuklarda Kalp Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?
• Çocuk Kardiyolojisinde Kullanılan Tanı ve Teşhis Yöntemleri Nelerdir?
• Çocuk Kardiyolojisinde Kullanılan Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
• Çocuk Kardiyolojisi Bölümüne Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Çocuk Kardiyolojisi Nedir?

Çocuk Kardiyolojisi Hangi Hastalıklarla İlgilenir? Çocuklarda Görülen Kalp Hastalıkları Nelerdir?

Çocuk kardiyoloji polikliniklerine başvuran çocukların önemli bir kısmında doğuştan gelen kalp hastalıkları, bir kısmında ise sonradan gelişen (edinsel) kalp sorunları saptanır. Doğumsal kalp hastalıkları tüm doğumların yaklaşık %1’inde görülür. Bu hastalıkların bir bölümü hafif seyredip yalnızca takip gerektirirken, bazıları çocuk kalp damar cerrahisi ya da girişimsel işlemler ile düzeltilmelidir.

Çocuk kardiyolojisi bölümünün sık karşılaştığı başlıca hastalık grupları şunlardır:

• Doğumsal kalp delikleri (ASD, VSD, AVSD, PDA vb.): Kalbin kulakçıkları, karıncıkları veya her iki seviyeyi birden etkileyen duvarlarda doğuştan delik olması, kirli ve temiz kanın karışmasına yol açar.
• Kapak darlıkları ve yetersizlikleri (Aort ve pulmoner kapak hastalıkları): Aort veya pulmoner kapakta darlık ya da tam kapanamama (yetersizlik) olduğunda kalbin kanı ileriye doğru pompalaması zorlaşır ya da geriye kaçak oluşur.
• Fallot Tetralojisi ve diğer siyanotik kalp hastalıkları (Mavi Bebek Hastalığı): Mavi Bebek Hastalığı olarak da bilinen Fallot Tetralojisi, dudak ve tırnaklarda morarma, çocuklarda çabuk yorulma ve ciddi efor kısıtlılığına neden olan önemli bir doğumsal kalp hastalığıdır. Bu hastalıkta karıncıklar arası geniş delik, akciğer damarına giden yolda darlık ve aort pozisyonunda değişiklik gibi temel yapı bozuklukları bir aradadır.
• Ritim bozuklukları (Taşikardi, bradikardi, iletim sistemi hastalıkları): Çocuklarda ritim bozukluğu; kalbin çok hızlı atması (taşikardi), çok yavaş atması (bradikardi) veya düzensiz çalışması şeklinde görülebilir. Doğuştan iletim sistemi bozuklukları, ekstra elektriksel yollar, bazı enfeksiyonlar, ateş veya ilaçlar bu bozukluklara zemin hazırlayabilir.
• Kardiyomiyopatiler ve kalp kası hastalıkları: Kalp kasının kalınlaşması (hipertrofi), genişlemesi (dilatasyon) veya esnekliğini kaybetmesi gibi durumlar, kalp pompa gücünü azaltarak kalp yetmezliğine yol açabilir. Bazı kardiyomiyopatiler genetik geçişli olduğu için aile taraması yapılması önemlidir.
• Edinsel kalp hastalıkları (Romatizmal kalp hastalığı, Miyokardit, Kawasaki hastalığı vb.): Doğumda kalbi tamamen normal olan bir çocukta, zaman içinde enfeksiyonlar veya bağışıklık sistemi bozuklukları nedeniyle kalp hastalığı gelişebilir. Kawasaki hastalığı, özellikle 5 yaş altı çocuklarda yüksek ateş, deri-dil-göz bulguları ile seyreden ve tedavi edilmezse koroner damarlarda genişlemeye, hatta anevrizmaya yol açabilen bir damar iltihabıdır.
• Pulmoner hipertansiyon: Pulmoner hipertansiyon, akciğer damarlarında normalden yüksek basınç olması durumudur ve çocuklarda doğumsal kalp hastalıkları ve akciğer hastalıkları nedeniyle gelişebilir. Bu durum uzun vadede sağ kalp üzerine yük bindirir, nefes darlığı, efor kapasitesinde azalma ve bayılma gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Çocuklarda Kalp Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda kalp hastalıklarının belirtileri, hastalığın türüne ve çocuğun yaşına göre oldukça değişkendir. Bazı doğumsal kalp hastalıkları doğar doğmaz ağır bulgular verirken, bazıları yalnızca çocuk büyüdükçe ortaya çıkan çabuk yorulma gibi daha silik belirtilerle seyreder. 

Çocuklarda sık görülen kalp hastalığı belirtileri şunlardır:

• Bebeklerde emerken çabuk yorulma ve terleme: Emzirme veya biberonla beslenme sırasında bebeğin sık sık ara verip nefes nefese kalması, alın ve saçlı deride yoğun terleme olması kalp yetersizliği belirtisi olabilir. Bu durum genellikle akciğerlere aşırı kan gitmesi veya kalbin yeterince güçlü pompalayamaması ile ilişkilidir. Uzayan beslenme süresi ve kilo alamama ile birlikte olduğunda mutlaka çocuk kardiyologunun değerlendirmesi gerekir.
• Hızlı nefes alma, nefes darlığı ve sık solunum yolu enfeksiyonları: Kalp ve akciğer dolaşımı birbirine çok bağlantılı çalıştığı için kalp hastalıklarında akciğerler de sık etkilenebilir. Çocuğun istirahatte bile hızlı nefes alması, merdiven çıkarken veya koşarken çabuk yorulması ve sık bronşit/pnömoni geçirmesi altta yatan kalp hastalığının habercisi olabilir. Özellikle kalpte delikler, pulmoner hipertansiyon veya ciddi kapak darlıkları bu tabloya yol açabilir. 
• Morarma (siyanoz): Mavi Bebek Hastalığı olarak bilinen siyanotik doğumsal kalp hastalıklarında, oksijeni düşük kanın vücutta dolaşması sonucu dudak, dil ve tırnaklarda morarma görülür. Bu morarmalar özellikle ağlama, emme ya da efor sonrası belirginleşebilir. Böyle bir durumda zaman kaybetmeden çocuk kardiyoloji uzmanına başvurmak hayati önem taşır.
• Çocuklarda çabuk yorulma, göğüs ağrısı ve egzersiz kısıtlılığı: Okul çağındaki çocuklarda beden eğitimi dersinde arkadaşlarına göre çabuk yorulma, sık sık oturma ihtiyacı hissetme, göğüs bölgesinde baskı veya ağrı tarif edilmesi uyarıcı olmalıdır. Bazı kalp kası hastalıklarında, kapak darlıklarında ya da ritim bozukluklarında bu şikayetler ortaya çıkar. Çocuklarda kalp atışı ve tansiyonun yaşa göre değerlendirilmesi, bu tür yakınmalarda temel adımdır.
• Çarpıntı, çocuklarda hızlı kalp atışı ve bayılma (senkop): Nedeni açıklanamayan ani çarpıntı atakları, istirahatte bile çok hızlı veya düzensiz kalp atımı, egzersiz sırasında ya da sonrasında bayılma, ritim bozukluğuna işaret edebilir. Çocuklarda ritim bozukluğu kimi zaman masum nedenlerle ortaya çıksa da, bazı iletim sistemi hastalıkları ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle EKG ve gerekirse Holter takibi ile ayrıntılı inceleme yapılmalıdır.

Çocuk Kardiyolojisinde Kullanılan Tanı ve Teşhis Yöntemleri Nelerdir?

Çocuk kardiyolojisinde tanı süreci, dikkatli bir öykü alma ve fizik muayene ile başlar, gerektiğinde gelişmiş görüntüleme ve ritim takibi yöntemleri ile desteklenir. Çocuğun yaşına, şikâyetine ve muayene bulgularına göre hangi testlerin yapılacağına çocuk kardiyoloğu karar verir. Özellikle ekokardiyografi (EKO), çocuk kalbinin yapısal değerlendirmesinde vazgeçilmez “altın standart” yöntemlerden biridir. 

Başlıca tanı yöntemleri şunlardır:

• Ayrıntılı öykü ve fizik muayene: Çocuğun doğum öyküsü, ailede kalp hastalığı varlığı, geçirilen enfeksiyonlar ve şikâyetlerin ne zaman başladığı ayrıntılı şekilde sorgulanır. Muayenede çocuğun rengi, solunumu, büyüme gelişme durumu, nabızlar ve tansiyon değerleri değerlendirilir. Stetoskopla dinlemede kalp üfürümü, ek sesler veya ritim düzensizlikleri saptanabilir.
• Elektrokardiyografi (EKG): EKG, kalbin elektriksel aktivitesini milisaniye düzeyinde kaydeden ve gösteren basit ve ağrısız bir testtir. Ritim bozukluklarını, iletim sistemi hastalıklarını ve bazı kalp kası hastalıklarını değerlendirmede önemli bilgiler verir. Çocuklarda ani başlayan çarpıntı, bayılma veya açıklanamayan göğüs ağrılarında mutlaka başvurulan ilk tetkiklerdendir.
• Ekokardiyografi (Transtorasik ve fetal EKO): EKO, insan kulağı tarafından duyulamayan frekanstaki ses dalgaları (ultrason) ile kalp boşlukları, kapaklar, kas duvarı ve büyük damarların canlı görüntülenmesini sağlar. Radyasyon içermez. Doğumsal kalp delikleri, kapak bozuklukları gibi birçok hastalık bu yöntemle detaylı şekilde tanınır. 
• Telekardiyografi ve akciğer grafisi: Göğüs röntgeni ile kalbin büyüklüğü, şekli ve akciğer dokusu ve damarlarının görünümü hakkında bilgi edinilir. Kalp yetersizliği bulguları, akciğerde sıvı birikimi veya bazı büyük damar anomalileri bu basit görüntüleme metoduyla desteklenebilir. Özellikle ani nefes darlığı veya inatçı öksürükle gelen çocuklarda, kardiyak ve solunumsal nedenleri ayırt etmek için önemlidir.
• Efor (Treadmill) testi: Daha büyük çocuk ve ergenlerde, koşu bandında kontrollü egzersiz sırasında kalp ritmi ve tansiyon takip edilir. Egzersizle ortaya çıkan ritim bozuklukları, göğüs ağrısı ve tansiyon yanıtı bu testte gözlenir. Özellikle spor yapacak çocukların kardiyolojik değerlendirmesinde seçilmiş olgularda kullanılabilir.
• 24 saatlik EKG Holter ve tansiyon Holter izlemi: Aralıklı çarpıntı atakları veya gün içinde değişkenlik gösteren ritim bozukluklarını yakalamak için 24 saat (veya daha uzun) EKG kaydı alınabilir. Tansiyon Holter ile ise çocuğun gün boyu ve gece boyunca kan basıncı profili ortaya konur. Böylece gizli hipertansiyon veya sadece belirli durumlarda gelişen ritim bozuklukları saptanabilir.
• İleri görüntüleme: Kardiyak BT, MR ve kardiyak kateterizasyon/anjiyografi: Özellikle karmaşık damar anomalilerinde veya cerrahi öncesi ayrıntılı planlama gereken durumlarda BT, anjiyo ve kalp MR’ı kullanılabilir. Kardiyak kateterizasyon ise hem tanı hem de tedavi amaçlı kullanılan invaziv bir yöntemdir.

Çocuk Kardiyolojisinde Kullanılan Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Çocuk kardiyolojisinde tedavi planı, her çocuğun kalp hastalığının türüne, şiddetine ve yaşına göre kişiselleştirilir. Bazı doğumsal kalp hastalıklarında yalnızca düzenli takip yeterli olurken, bazı durumlarda ilaç tedavileri, kateterle yapılan girişimsel işlemler veya açık kapalı kalp operasyonu gerekebilir. 

Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

• Yakın izlem ve yaşam tarzı önerileri: Küçük kalp delikleri veya hafif kapak kaçakları gibi bazı durumlarda yalnızca belli aralıklarla ekokardiyografi ve muayene ile takip yeterli olabilir. Bu süreçte çocuğun beslenmesi, fiziksel aktivitesi ve enfeksiyonlardan korunması konusunda aileye ayrıntılı bilgi verilir. 
• İlaç tedavileri: Kalp yetersizliği, ritim bozukluğu veya pulmoner hipertansiyon gibi hastalıklarda çeşitli ilaç grupları kullanılır. Diüretikler, ACE inhibitörleri, beta blokerler, antiaritmik ilaçlar gibi tedavilerle kalbin yükü azaltılır, ritim düzenlenmeye çalışılır veya damar basıncı kontrol altına alınır. 
• Girişimsel kardiyoloji işlemleri (kateterle tedavi): Kateterizasyon sırasında bazı doğumsal kalp delikleri özel cihazlarla kapatılabilir, darlık gösteren kapak ve damarlar balonla genişletilebilir. Bu “kapalı” yöntemler, göğüs açılmadan, çoğu zaman daha kısa hastane yatışı ve daha hızlı iyileşme ile sonuçlanır. 
• Açık kalp ameliyatları ve çocuk kalp damar cerrahisi: Kompleks doğumsal kalp hastalıklarının bazılarında açık kalp ameliyatı gerekebilir. Fallot Tetralojisi, bazı büyük damar anomalileri veya ciddi kapak bozukluklarında deneyimli çocuk kalp damar cerrahisi ekipleri devreye girer. 
• Kalp pili ve cihaz tedavileri: Kalbin çok yavaş çalıştığı ileri derecede iletim bozukluklarında kalp pili (pacemaker) yerleştirilerek kalp atım hızı güvenli aralıkta tutulur. Bazı ağır ritim bozukluğu riskinde, özel şok veren cihazlar (ICD) ile ani ritim düzensizliklerine karşı koruma sağlanabilir. 
• İleri kalp yetersizliğinde mekanik destek ve kalp nakli: Nadir de olsa bazı çocuklarda tedavilere rağmen kalp yetersizliği ilerleyebilir. Bu durumda belirli bir süre mekanik dolaşım destek cihazları (ECMO) veya uygun koşullarda kalp nakli gündeme gelebilir. 

Çocuk Kardiyolojisi Bölümüne Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Çocuğunuzda çabuk yorulma, morarma, hızlı nefes alma, hızlı kalp atışı, göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma, gibi şikâyetler varsa çocuk kardiyolojisi bölümüne başvurmanız gerekir. Öykü araştırılırken, ailede doğumsal kalp hastalığı, ani genç ölümü, Kawasaki hastalığı veya romatizmal ateş gibi durumlar da riski artırır. Çocuk doktoru muayenede kalp üfürümü duyduğunda çoğu zaman ileri değerlendirme için çocuk kardiyoloji uzmanına yönlendirir.