Sıkça Sorulan Sorular

Radyoterapinin yan etkileri nelerdir?

Radyoterapi tedavi alanı içinde kalan sağlıklı hücreler de alınan tedaviden etkilenmektedir. Ortaya çıkabilecek yan etkiler çoğu zaman hafiftir ve tedaviye başlamadan önce her hastaya doktoru tarafından tedavi süresince ve sonrasında oluşabilecek yan etkiler anlatılmaktadır. Yan etkilerin çok büyük bir bölümü tamamen geçicidir ve tedavi sonrası izlemde kaybolmaktadır. Ayrıca her yan etki için, şikâyetleri azaltabilecek ve hafifletecek ilaçlar kullanılabilmektedir. Yan etkiler kesinlikle tedavinin ve hastalığın gidişi ile ilgili kötü işaretler değil, hemen herkeste izlenebilen geçici problemler olarak değerlendirilmektedir. Radyoterapinin olası yan etkileri birçok faktöre bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Tedavi alanının yerleşimi ve genişliği önemlidir; geniş alanlarda yan etkiler daha sıktır. Tedavi alanı içinde yer alan kritik organ sayısı ve hacmi, her organın radyasyona farklı direnci doğrultusunda olası yan etkileri belirlemektedir. Günlük doz, toplam doz ve beraberinde kullanılan eş zamanlı ilaçlar radyoterapinin yan etkilerini değiştirebilmekte, performans ve yaş durumu ile radyoterapi uygulama seçim ve kalitesi yan etki profilini doğrudan ilgilendirmektedir.

Ciltte görülen yan etkiler, radyoterapi uygulanan her bölgede olduğu gibi doz artışı ile doğru orantılıdır ve tedavinin ileri dönemlerinde görülmektedir. Cilt dokusunun ince olduğu, katlandığı, yeterli hijyen ve havalanmanın güç olduğu kol altı, boyun, anüs, ağız içi gibi dokularda yan etki riski daha fazladır. Güneş yanığı gibi hafif kızarıklıklarla başlayan yan etkiler, sulu ve açık yaralara kadar gidebilmektedir. Baş ve boyun bölgesi radyoterapisi dişleri etkileyebilmekte, dişlerde çürüme eğilimini artırabilmektedir. Bu noktada düzenli bir diş hekimi kontrolü önem arz etmektedir. Ağız içi dokular radyasyona daha duyarlı olduğundan ağız içinde yaralar oluşabilmekte bu durumda ağız bakımına dikkat edilmesi gerekmektedir. Tükürük üretiminin azalmasına bağlı olarak ağız kuruluğu ortaya çıkarken, ağrılı yutma güçlüğü sıkça görülen diğer bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Tat alma duyusu bozulabilmekte, boyun tedavisine bağlı cilt yaraları gelişebilmektedir. Tedavi süresince alkol ve sigara, tahriş edici etkileri nedeniyle kullanılmamalıdır. İştah azalmasına bağlı etkiler, ses değişiklikleri, saç ve kıl dökülmesi, göğüs kafesi bölgesi radyoterapisine bağlı yutma zorluğu, bulantı ve kusma, halsizlik, yorgunluk, nefes darlığı, kuru öksürük karşılaşılabilen yan etkilerdir. Mide, üst ve alt karın bölgesi radyoterapisindeki olası yan etkiler arasında en fazla izlenen ise ishaldir. Çok defa mide krampları ve şişkinlik şikâyetleri ile birlikte görülmekte, bulantı, kusma, iştah azalması ve kilo kaybı, idrar yaparken ağrı yakınmaları izlenmektedir.

Radyasyon onkolojisi tedavisi kimin yönetiminde gerçekleştirilir?

Toplam tedavi gününü, tedavi sayısını ve verilecek olan radyasyon miktarını da içeren tedavi planından, ayrıca tedavi sırasında ortaya çıkabilecek olan tıbbi problemlerin belirlenmesi ve bu problemlerin giderilmesinden radyasyon onkoloğu sorumludur.

Radyoterapi uygulaması ne kadar sürer?

Sağlıklı ve kanserli hücrelerin radyobiyolojik özellikleri nedeniyle yüksek doz radyoterapi genellikle bir seferde değil fraksiyon adını verilen parçalar halinde uygulanmaktadır. Bu durum tanıya göre değişmekle birlikte tedavi için ortalama 4 ile 8 hafta arasında bir süreç gerektirmektedir. Sürecin bu şekilde uzatılması vücudun radyasyonun etkilerini tolere etmesine olanak sağlamaktadır.

Dozlar nasıl ayarlanmalı ve seanslar hangi sıklıkta olmalıdır?

Radyoterapi alan bir hasta tanı, evre ve uygulama amacına göre 20 ile 78 Gy (1 Gy = 1 kg dokuda emilen 1 joule'lük enerji miktarı) arasında dozlarla tedavi edilebilmektedir. Modern mamografi aygıtlarında film çekmek için maruz kalınan X-ışını dozunun 1 Gy’in yaklaşık 10 binde biri olduğunu söylemek, uygulanan radyoterapinin boyutunun kavranmasını olanaklı kılmaktadır. Verilecek radyasyonun toplam dozu günlük küçük dozlar halinde genellikle haftanın 5 günü uygulanmaktadır.

Hastanın tedavi odasında niçin yalnız kalması gerekir?

Doktor, radyoterapi teknikerleri, ya da hasta yakınları hastaya uygulanan radyoterapi sırasında tedavi odasında radyasyona maruz kalacakları için oda dışına çıkmaları gerekmektedir. Hasta odada yalnız olsa da kendisi oda dışındaki monitörden izlenmekte ve çift yönlü dahili mikrofon sistemi ile iletişim kurulabilmektedir.

Hasta acı hisseder mi?

Hastalar tedavi süresince eksternal radyasyon uygulamalarına bağlı ağrılı ya da acılı bir uygulama ile karşılaşmamakta; yalnızca brakiterapi uygulamaları sırasında hissedilebilecek ufak sıkıntılar dışında herhangi bir fiziksel rahatsızlık duymamaktadırlar. Bunun yanı sıra tedavi sürecinde karşılaşılabilecek yan etkiler nedeniyle oluşabilecek acı ve ağrı şikâyetleri sorumlu doktorla paylaşıldığında, gereken tıbbi destek sağlanabilmektedir.