Radyoterapide Kullanılan Cihazlar

Dışarıdan (Eksternal) ve içeriden (Brakiterapi) radyoterapi olarak temelde iki uygulamaya dayanan radyasyon onkolojisinde kullanılan ekipman da bu uygulamalara bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

Eksternal (Dışarıdan) Radyoterapi

Uygun cihazlarla hastaya dokunmadan belli bir uzaklıktan hastaya radyoterapi uygulamak eksternal (dışarıdan) radyoterapi olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde Kobalt 60 cihazı gibi radyoaktif kaynak kullanan cihazlar yavaş yavaş terk edilmekte, radyoaktif kaynak taşımayan ve X-ışını kullanan Lineer Hızlandırıcılar (Linak) daha yüksek enerjili ışınlar uygulayabilmeleriyle ve yüksek teknolojiyi hızlı bir şekilde entegre ederek günlük kullanıma girmiş bulunmaktadır. Tedavi cihazının bulunduğu odada yalnız belli sürede radyasyon bulunmakta ve oda dışında radyasyon yayılımı olmamaktadır. Nükleer tıp uygulamalarının aksine hasta belli bir süre radyasyon yaymamakta, radyoaktif olmamakta dolayısıyla hastaya yakın olmak herhangi bir risk teşkil etmemektedir.

Amerikan Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde bulunan lineer hızlandırıcılar her türlü 3 Boyutlu Konformal Radyoterapi (3B-KRT), Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART), Görüntü Klavuzluğunda Radyoterapi (GKRT), Solunum Kontrolü ile 4 Boyutlu Radyoterapi ve Ekstrakraniyal Radyocerrahi yapabilecek üst düzey donanımdadır.

Brakiterapi (İçeriden) Radyoterapi

Radyoaktif kaynakların geçici ya da kalıcı olarak hastalıklı hedef bölge içine ya da yakınına yerleştirilmesi uygulaması brakiterapi (içeriden) radyoterapi olarak adlandırılmaktadır. Geçici kaynaklar belli süre vücut içinde tutulduktan sonra çıkarılmakta ve kalıcı kaynaklar belli süre sonunda aktivitesini yitirmektedir.

Amerikan Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde kullanılan cihazlar ise şu şekilde sıralanmaktadır:

Lineer Hızlandırıcı

İleri teknoloji ile donatılmış olan lineer hızlandırıcı cihazı, 6 MV ve 18 MV enerji kademlerinde X-ışınları ve 6, 9, 12, 16, 20 MeV enerji kademesinde elektron demeti üretebilmektedir. Amerikan Hastanesi M. D. Anderson Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde kullanılan lineer hızlandırıcılarımız, tüm konfigürasyon ve tedavide kullanılan dataları M. D. Anderson Kanser Merkezi’nde bulunan lineer hızlandırıcılar ile bire bir aynı olacak şekilde kalibre edilmiş olup, aynı tedavi planlamasıyla ister. M. D. Anderson Houston ana kampüste ister İstanbul Amerikan Hastanesi M. D. Anderson Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde olsun farklı cihazlarda aynı tedaviye girilebilmesine olanak tanıyacak şekilde eşleştirilmiştir. Ortada 0,5 cm kenarlarda ise 1 cm genişliğinde 120 yapraklı kolimatörleri bulunan cihazlarımız, her türlü konformal ve Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (YART) için kişiye özel tedavileri en üst düzeyde yapabilecek özelliktedir. Lineer hızlandırıcıların YART özelliği sayesinde yoğunluğu ayarlanabilen ışın demetleri ile normal dokuyu optimal koruyabilecek ve tümörlü bölgeye planlanan yüksek dozu uygulayabilecek bir etkinlik kazanılmaktadır. Cihazlarımızda ana gövde üzerine monte edilmiş olan uzaktan kumandalı kollarda bulunan X-ışını kaynağı ve karşısındaki dedektör kullanılarak Görüntü Kılavuzluğunda Radyoterapi (GKRT) yapabilmektedir. GKRT özelliği sayesinde her tedavi öncesinde hastanın tedavi edilecek alanının KV-KV görüntüsü ile planlama bilgisayarından gelen Dijital Olarak Yeniden Yapılandırmış (DRR) görüntüleri 2 boyutlu olarak değerlendirilebildiği gibi, daha da önemlisi, tedavi cihazının robotik kollarının hasta etrafında dönmesi ile Bilgisayarlı Tomografi görüntüsü elde edebilmekte ve bu görüntüleri daha önce simülasyonda çekilen BT’den alınan referans görüntüleri ile 3 boyutlu karşılaştırılabilmektedir. Böylece hasta tedaviye her gün aynı tekrarlanabilirlikle alınıp özellikle organ hareketlerinden kaynaklanan “setup” belirsizlikleri en aza indirilebilmektedir.

Tedavi cihazlarında çok az merkezde bulunan ve gerçek zamanlı solunum hareketlerini de takip ederek tedavinin solunum hareketine göre yeniden şekillenmesini sağlayan Gerçek Zamanlı Pozisyonlama (Real-time Position Management-RPM) sistemi de bulunmaktadır. Bu sistem sayesinde solunum hareketinin yol açtığı organ ve tümör hareketi hesaba katılarak hastanın tedavisi şekillendirilmektedir.

Trilogy lineer hızlandırıcı cihazında diğer özelliklerine ek olarak Rapid Arc tedavi yapabilme özelliği de bulunmaktadır. Bu özelliğin kullanıldığı uygun hastalarda cihaz hastanın etrafında dönerek Volumetrik Ark Tedavisi yapabilmektedir.

Radyoterapinin doğru yapılabilmesi amacıyla lineer hızlandırıcılar için gerekli olan tüm kalite kontroller ve cihazların tüm dozimetrik özelliklerini kontrolünü yapmaya ve kaydetmeye yarayan ARGUS sistemi de merkezde kullanılan lineer hızlandırcılarda mevcuttur.

4 Boyutlu Bilgisayarlı Tomografi Simülatör

Amerikan Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde bulunan Big Bore Onco BT cihazı, 16 kesit helisyel Bilgisayarlı Tomografi (BT) görüntüsü alan 4 boyutlu bir tomografi cihazıdır. Cihaz 85 cm’lik gantry açıklığı ile hastanın tedaviye alınacak pozisyonda BT görüntülerinin alınmasını sağlar. Tümor LOC özelliği sayesinde tümörün lokalizasyonu radyasyon onkoloğu tarafından hızlı olarak belirlenmekte ve işaretlenerek tümörün koordinatları hareketli lazerlerle hasta üzerine gönderilerek tümörün merkezi işaretlenmektedir. BT cihazından alınan görüntüler Dicom RT bağlantısı ile merkezimizde bulunan tedavi planlama cihazına online olarak gönderilmektedir. BT cihazımız solunum ilişkili görüntüleme özelliği ile özellikle akciğer veya üst karın bölgesinde bulunan ve hastanın nefes alıp vermesi ile hareket edebilen tümörlerin görüntülenmesini ve hedef hacmin belirlenmesini sağlamaktadır. Bu özellik sayesinde hastanın BT görüntüleri alınırken solunum grafiği de çıkarılmakta ve 10 ayrı fazda görüntü alınarak hedef hacim radyasyon onkoloğu tarafından her fazda ayrı ayrı belirlenmekte ve hedef tümör hacmi için nefes hareketlerine göre uygun marj bırakılabilmektedir. Solunum ilişkili görüntüleme için hem kendi kemer sistemini, merkezde bulunan hem de lineer hızlandırıcıların Gerçek Zamanlı Pozisyonlama-RPM (Real-time Position Manegement) kamerasını da kullanabilmektedir. Bu nedenle lineer hızlandırıcılarda bulunan RPM kamerasının bir eşi BT’de de bulunmaktadır.



3 Boyutlu Brakiterapi HDR Sistemi (Microselectron) ve Oncentra Braki-Hacim Esaslı Tedavi Planlama Sistemi (TPS)

Brakiterapi cihazı dünyada en çok tercih edilen HDR Brakiterapi cihazları arasında yer alır. Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) uyumlu aplikatorleri sayesinde 3 boyutlu brakiterapi yapılmasına olanak sağlamaktadır. Dünyadaki brakiterapi cihazları içinde kaynak çapı en küçük (0,59 mm) olan ve Ir-192 radyoaktif kaynağı kullanan bir cihazdır. On sekiz kanallı olan bu sistem 18 kanaldan da hasta tedavisine olanak sağlamaktadır. Oncentra Braki Tedavi Planlama Sistemi de BT, MRG, PET gibi tüm diagnostik görüntüleri eşleştirerek birleştirebilen ve 3 boyutlu brakiterapi planlaması yapılabilen çok gelişmiş volumetrik esaslı tedavi planlama sistemidir.

Dozimetrik Ekipman

Merkezde her tedavi cihazı ve 4DBT cihazı için günlük, haftalık, aylık ve yıllık olarak M. D. Anderson Kanser Merkezi’nin uyguladığı kalite kontrol programları uygulanmaktadır. Bölümümüzdeki tedavi cihazlarının kalite kontrolleri ve doz ölçümleri için M.D. Anderson Kanser Merkezi tarafından belirlenen ve bazıları özel olarak üretilen gelişmiş dozimetrik ekipmanlar kullanılmaktadır. Uygulanan tüm kalite kontrol programları M. D. Anderson Kanser Merkezi tarafından online olarak izlenmekte ve kontrol edilmektedir. Amerikan Hastanesi M. D. Anderson Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde YART tedavisi yapılan her hasta için tedavi öncesi fantom üzerinde tedavinin kalite kontrolü yapılmaktadır. Bu amaçla merkezde özel olarak geliştirilmiş bir fantom kullanılmaktadır. Tedavinin kalite kontrolü için hem nokta doz ölçümü yapılmakta hem de tedavi alanlarının filmi alınarak bilgisayar kontrollü özel bir film tarama sistemi film üzerindeki doz ile tedavi planlama bilgisayarından alınan doz haritası karşılaştırılarak tedavi planlarının doğruluğu belirlenmektedir. Böylece üstün nitelikli bir radyoterapi hizmetinin doğruluğu M. D. Anderson Kanser Merkezi’ne paralel ve eş güdümlü olacak şekilde sunmakta ve hata payını ortadan kaldıracak şekilde yapabilmekteyiz.

Diamond Hasta Dozu Kontrol Sistemi

Tedavi Planlama Sistemi (TPS)’nin hesapladığı hasta dozlarını kontrol etmeye yarayan ve fizik mühendisinin manuel hesaplamasına bağlı potansiyel hesap hatalarını ortadan kaldıran bilgisayar yazılımıdır. YART hastaları dâhil tüm hastaların TPS’de hesaplanan doz değerlerini bilgisayar ortamında ikinci kez TPS’den bağımsız olarak hesaplamaya olanak tanır. Sistem, doz hesaplamalarının kontrolü için Türkiye’de ilk kez Amerikan Hastanesi M. D. Anderson Radyasyon Onkolojisi Merkezi’nde kullanıma girmiştir. Her hastamız için tedavi planlama bilgisayarında yapılan tedavi planlama ve doz hesaplamaları online olarak Diamond yazılımının bulunduğu bilgisayara gönderilmekte ve doz hesaplamalarının doğrulanması yapılmaktadır.

Mosaiq Radyoterapi Network Sistemi (Image Enabled Oncology Electronic Medical Record)

Radyoterapide kullanılan bütün tedavi sistemleri ile görüntüleme sistemlerinin aynı veri alanını kullanmasına izin veren bir bilgisayar ağ sistemidir. Hızlı ve güvenilir bilgi toplama, aktarma ve depolama olanağına sahip olan network sistemi hasta verileri için kullanılmaktadır. Çok gelişmiş olan Mosaiq network sistemi hastanın simülasyonunda elde edilen planlama tomografi görüntülerini lineer hızlandırıcıdan alınan cone beam tomografi görüntüleri ile volumetrik olarak ve Pinnacle tedavi planlama sisteminden gelen dijital olarak yeniden yapılandırılmıs görüntüleri lineer hızlandırıcıdan alınan KV görüntüleri ile planar olarak karşılaştırabilmemizi sağlamaktadır. Merkezde bulunan tüm tedavi ve görüntüleme cihazları ile tedavi planlama bilgisayarı arasındaki dijital görüntü ve bilgi network sistemi ile sağlanmakta ve dijital bir dosyalama ve kayıt yapılabilmektedir.

Pinnacle Tedavi Planlama Sistemi (TPS)

Üç boyutlu tedavi planlaması yapabilen Pinnacle Tedavi Planlama Sistemi (TPS), hem 3 boyutlu konformal, hem YART hem de Rapid Arc tedavi planlamasını yapabilmektedir. Mosaiq Network aracılığıyla tedavi cihazları ile görüntüleme sistemleri arasında dijital bilgi akışını hatasız sağlamaktadır. Tüm diagnostik görüntüleri (CT, PET, MR, Anjio vb.) en doğru şekilde füzyon (eşleştirme) yapabilme yeteneğine sahiptir. Ayrıca kullandığı algoritma sayesinde daha doğru ve hızlı YART planlaması yapabildiği gibi aynı anda birbirinden farklı birçok hastanın planlamasını da yapabilme imkânı sağlamaktadır.